RIHA - Suriye'deki entegrasyon sürecinin eksiklikleriyle birlikte ilerlediğini ancak Ortadoğu'daki belirsizliklerin de sürdüğünü söyleyen Gazeteci Delil Zilan, “Bütün Ortadoğu için bir belirsizlik var, bu belirsizlik beraberinde büyük süprizler getirebilir” dedi. 

 

Suriye’de küresel ve bölgesel aktörlerin desteğiyle Esad rejiminin düşürülmesinin ardından yönetime getirilen HTŞ, daha sonra Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimine yönelik saldırılarda bulundu. Bir ay kadar süren saldırıların ardından Demokratik Suriye Güçleri (QSD) ile Şam arasında 29 Ocak Anlaşması imzalandı. 4 aşamadan oluşan ve 14 madde içeren anlaşma askeri entegrasyon, güvenlik, yönetim-idari yapı, petrol, sınır kapıları ve altyapı, eğitim, kültür ve toplumsal haklar gibi birçok alanı kapsıyor. 

 

5’inci ayını geride bırakan 29 Ocak anlaşması kapsamında bazı adımlar atılsa da hala tartışmalı olan ve çözüm bekleyen konular bulunuyor. QSD ve Suriye Geçici Hükümeti arasındaki entegrayon sürecini yakından takip eden Gazeteci Delil Zilan, gelinen aşamayı ajansımıza (MA) değerlendirdi. 

 

29 Ocak anlaşmasından önce Rojava'ya yönelik kapsamlı bir saldırı olduğunu hatırlatan Zilan, “Anlaşma bu krizin içinde imzalandı. Bunun için ister istemez açıklığa kavuşturulmamış ve netleşmemiş bazı maddeler bulunuyor. Fakat temel gündemler üzerinde bir mutabakata varıldı. Anlaşma kapsamında şimdiye kadar bazı maddelerde başarıya ulaşıldı ve uygulandı, lakin bazı maddeler konusunda hala kimi uzlaşmazlıklar var” dedi. 

 

GERİ DÖNÜŞLER

 

Anlaşmanın önemli maddelerinden birinin zorla yerinden edilen yurttaşların geri dönüşü olduğunu kaydeden Zilan, şimdiye kadar 8 bin 720 ailenin Efrîn’e döndüğünü söyledi. Efrîn’in işgal edilmesinin ardından farklı bölgelerden getirilen Arap halkıyla kentin demografisinin değiştirildiğini hatırlatan Zilan, 29 Ocak anlaşması sonrası gerçekleşen dönüşlerle birlikte yine kentteki Kürt nüfus oranının yüzde 90’a ulaştığını belirtti. Entegrasyon sürecinin önemli konularından olan askeri entegrasyona değinen Zilan, QSD güçlerinin 3 tümen olarak Suriye Savunma Bakanlığı’na bağlandığını aktardı. 

 

İdari yönetim, sınır kapıları ve petrole dair gelişen süreci aktaran Zilan, “Rojava’daki müdürlükler konusu vardı. Kuzey ve Doğu Suriye’deki müdürlüklerin 6 tanesine Kürt olan kişiler atandı. Bu müdürlükler idari yapılardaki müdürlüklerdir. Sağlık, eğitim, ekonomi, tarım konularında kimi sorunlar yaşansa da şimdiye kadar bu konularda belli bir kademeye kadar ilerlendi. Örneğin petrol konusunda yapılan anlaşmada petrolün merkezi hükümete bağlı olacağı ama özerk yönetimin de bundan belli oranda pay alacağı kararlaştırıldı. Bu konuda daha tam netlik olmamakla birlikte Rojava petrollerini 20 yıl boyunca Amerikalı bir şirket işletecek. Şirket, petrolün yüzde 30’unu kendisine alacak, yüzde 60’ını Şam hükümetine verecek ve yüzde 10’unu ise özerk yönetime verecek. Önümüzdeki aylarda petrolün bütçesinin nasıl olacağı konusu daha netleşecektir. Yine sınır kapıları ve havalimanları konusu da açıklığa kavuştu. Gümrük kapılarının ve havalimanlarının müdürlerini Geçici Şam Hükümeti belirleyecek ama müdür yardımcıları ve çalışanlar yerelden olacak” şeklinde konuştu. 

 

TIKANAN HUSUSLAR

 

Entegrasyon sürecinde ilerleyen başlıklar gibi tıkanan konular olduğunu belirten Zilan, “Şimdiye kadar entegrasyonun yapılmadığı bazı başlıklar var. Bunların başında yargı geliyor. Kamuoyuna da yansıdığı için hatırlarsınız Hesekê Adliyesine Arapça isim verildi. Bu da büyük bir tepki topladı. Geçici Şam Hükümeti yargıyı sadece kendisi yürütmek istiyor. Bu da bölgede kabul edilmiyor ve konu henüz çözülmüş değil” ifadelerini kullandı. 

 

Suriye’nin demokratik geleceği için önemli olan seçimler konusunda da entegrasyon sürecinin işletilmediğinin altını çizen Zilan, “Suriye’nin genelinde Kürt halkının yüzde 40 oranında temsiliyeti olmasına rağmen seçimlerde bunu en alt temsiliyet düzeyinde belirlediler. Buradaki sistemin kendisi demokratik bir sistem değil. Suriye halklarının temsiliyetini ortaya koyabilecek bir sistem değil. Seçileceklerden 70-75’ini Colani kendisi atıyor.  Kürtlere de 14 sandalye verilmişti. Bunun için özerk yönetim bu seçimleri protesto ederek boykot kararı aldı” diye belirtti. 

 

Uzlaşılamayan bir diğer konunun ise esir takası olduğunu dile getiren Zilan, “Esir takası belli oranda gerçekleşti fakat hala tamamlanmış değil. Hala Geçici Şam Hükümeti'nin elinde 100’e yakın esir bulunuyor. Şam hükümeti bunu şantaj amacıyla kullanıyor. Örneğin herhangi bir konuda anlaşmazlık olduğu zaman, Şam hükümeti esir takasını durduruyor. Bununla diğer konulardaki taleplerini kabul ettirmeye çalışıyor” dedi. 

 

AMERİKA’NIN YPJ FORMÜLÜ

 

Uzlaşıya varılamayan Yekineyên Parastina Jin (YPJ) başlığına da değinen Zilan, “HTŞ, kendi cihadist fıtratlarına göre davranıyor ve kadınları başka bir konumda değerlendiriyor. Kadınları ordunun içinde kabul etmiyorlar. Bu konuyu aşmak içinde çalışmalar sürüyor. YPJ’nin Geçici Şam Hükümetiyle görüşmeleri oldu. HTŞ, orduda kadın olmadığını ve bunun için YPJ’nin olmaması gerektiğini söylüyor. Bu sorunun büyümemesi için Amerikalı yetkililer de YPJ’nin özel kuvvet olarak İçişleri Bakanlığı bünyesindeki asayişe bağlı anti terör birimi olarak tanımlanmasını önerdi. Geçici Şam Hükümeti de asayiş bünyesinde bir birim olarak kalmasını kabul etti. YPJ, daha bunu kabul etmedi. Bu konuda çeşitli formülasyonlar olsa da, YPJ kendi varlığını ordu olarak korumak için mücadele ediyor” diye konuştu. 

 

Serêkaniyê’deki göçmenlerin geri dönüşünün de tamamlanmayan entegrayon konularından olduğunu hatırlatan Zilan, buna ek olarak son saldırılarla birlikte Raqqa’daki göçlerle birlikte yeni göçmen sorunun da ortaya çıktığını söyledi. 

 

‘ENTEGRASYON DEDİĞİMİZ ŞEY DİRENİŞTİR’

 

Suriye’deki tüm krizlere rağmen QSD'nin Suriye Geçici Hükümeti ile olabildiğince diyalog ve müzakere yöntemiyle sorunları çözmeye çalıştığını belirten Zilan, “Bugün entegrasyon dediğimiz şey bir direniştir. Bunun kavgası veriliyor. İlhan Ehmed ve Mazlum Abdî garantör olan Fransa ve Amerika’yla görüşmelerini sürdürüyor. Aynı zamanda Federe Kürdistan Bölgesi’nde de çeşitli görüşmeler yapıyorlar. Amerika’nın temsilcisi Tom Barrack ile de görüşmeler gerçekleştirildi. Özerk yönetim, Şam hükümetinden bağımsız varlığını sürdürüyor. Bu da değimiz gibi mücadelenin başka bir yoludur. Eğer entegrasyon sürecinde geriye kalan maddelerde de bir uzlaşma sağlansa, Suriye’deki huzur ve barış ortamının güçlenmesi mümkündür” ifadelerini kullandı. 

 

‘ORTADOĞU’DAKİ BELİRSİZLİKLER SÜPRİZLER DOĞURABİLİR’

 

Ortadoğu’da her şeyin her an değişebileceğine dikkat çeken Zilan, son olarak şunları söyledi: “Suriye’de var olan kaotik duruma baktığımız zaman hiçbir şeyin garantisinin olmadığını görebiliyoruz. Bu, HTŞ içinde geçerlidir. Colani’nin neden hükümetin başında olduğu aylardır tartışılan ve netleşen bir konudur. Bugün Amerika, Colani’ye Lübnan’a saldırmasını söylüyor. Eğer Colani Lübnan’a saldırırsa hemen yanı başındaki Irak’ta Haşdi Şabî var. Tüm bunlar beraberinde büyük bir tehlike ve kaosu getiriyor. Bu konjektürel bir durumdur. Rüzgarın yönünün nereye döneceği ilerleyen süreçte belli olacaktır. Ama sadece Kürtler için değil bütün Ortadoğu için bir belirsizlik var. Bu belirsizlik beraberinde büyük süprizler de getirebilir.”

 

MA / Ömer Akın