DÎLOK - Dîlok’ta sanayi atıklarının döküldüğü Belkîs Çayı, 35 kırsal mahallede yaşayan yurttaşların sağlığını tehdit ederken, yüzbinlerce dekar tarımsal araziyi de zehirliyor.

 

Dîlok’un Başpınar bölgesinde bulunan Organize Sanayi Bölgesi’nden (OSB) arıtılmadan veya yetersiz arıtmayla deşarj edilen kimyasal atıklar, Belkîs (Nizip) Çayı’nı zehirliyor. Çayın akış yönünde Çaxût, Kuştan, Qamişlo başta olmak üzere toplam 35 kırsal mahalle bulunuyor. Belkîs Çayı’na OSB’nin kimyasal atıklarının atılmasından dolayı yöre halkı ekonomik, toplumsal ve sağlık sorunları ile uğraşıyor. Bölgenin temel geçim kaynağı olan mısır, ayçiçeği, domates, biber, patlıcanın üretimi tükenme noktasına gelirken, çay güzergahındaki ceviz, fıstık ve nar ağaçları da kuruyor. 

 

SALGIN HASTALIKLAR

 

Özellikle yaz aylarında kimyasal atıklar nedeniyle çaydan yoğun kokular çıkarken, kirlilikten dolayı sivrisinek popülasyonu artıyor. Kimyasal atıklar, tifo, sıtma gibi salgın hastalıkları tetiklerken, bölgedeki kırsal mahallelerde kanser vakalarında yüksek artış olduğu belirtiliyor. Çaydan su içen büyükbaş ve küçükbaş hayvanlarda ani ölümler yaşanırken, hayvanlarda kronik hastalıklar ve sakat doğumlar da sık sık yaşanıyor. 

 

BARAJDA KİMYASAL DİP ÇAMURU BİRİKTİ

 

Belkîs Çayı, kırsal mahallelerin tarım arazilerini zehirledikten sonra son olarak Hancağız Barajı’na dökülüyor. Hancağız Barajı, 1980’li yıllarda bölgedeki tarımsal verimliliği artırmak için kurulan bir baraj. 100 bin dönüm tarım arazisinin su ihtiyacının karşılanması için kurulan Hancağız Baraj Gölü de, böylelikle kimyasal atıklarla kirleniyor. Çay ile gelen kimyasal atıklar, Hancağız Barajı’nda dip çamuru tabakası oluşturmuş ve suyun oksijen seviyesini bitirmiş durumda. Bundan dolayı barajda canlı yaşamı tükenme aşamasında. Kürdistan’ın en verimli fıstık ve zeytin üretim merkezleri olan Zîzîp ve Barak ovaları, bu barajdan gelen zehirli sularla sulanıyor. Bu da ağaçların kurumasına ve toprağın çoraklaşmasına neden oluyor. Barajdan gelen sularla beslenen topraktaki ürünlerin kalitesinin düştüğü, ziraat odaları tarafından raporlandı.

 

 

OSB’nin kimyasal atıklarının kirlettiği Belkîs Çayı üzerinde bulanan en büyük kırsal mahallelerden olan Çaxût kırsal mahallesinde yaşayan Mustafa Gümüş isimli yurttaş, çaydan kaynaklı yaşadıkları sorunları anlattı. 

 

Çaxût kırsal mahallesinin daha önce kasaba olduğunu ve büyükşehir yasasıyla kırsal mahalle haline geldiğini belirten Gümüş, kırsal mahallede yaşayan binlerce insanın bu çaydan etkilendiğini söyledi.

 

‘CEVİZ VE NAR AĞAÇLARI KURUDU’

 

İnsanların geçimlerini tarım ve hayvancılık üzerinden yaptığını dile getiren Gümüş, “Dîlok OSB’den çıkan kirli ve zehirli atıklar doğrudan bu çaya bırakıldığı için yurttaşlar mağdur. Çay kanserojen birçok madde taşıyor. Bunun için çayın etrafındaki ağaçlar kurudu. Bu kirli atıklardan sonra bölge halkında kanser vakaları daha sık görülmeye başlandı. Bu bölgemiz ceviz ve nar ağaçlarıyla meşhurdu. Ama artık bu ağaçlar kurudu” dedi. 

 

‘ARITMA TESİSİ İSTİYORUZ’

 

Çayın geçtiği güzergahta bulunan temiz su kaynaklarının da bu çayla birlikte kirlendiğini kaydeden Gümüş, “Biz çocukken bu çayda yüzerdik. Ama artık çayın içinde tek bir canlı yaşamıyor. Yoğun ve ağır kokudan dolayı çayın bir kilometre yakınına yaklaşmak mümkün değil” diye konuştu. 

 

Bu sorunun çözümü için farklı girişimlerinin olmasına rağmen şimdiye kadar herhangi bir çözüm üretilmediğinin altını çizen Gümüş, “Defalarca bu gündeme getirilmesine rağmen şimdiye kadar çözüm üretilmedi. Çünkü büyük bir rant var. OSB’ye baskı kurulsa ve orda bir arıtma tesisi kurulsa bugün öyle bir sorunumuz olmayacak” diye belirtti.   

 

OSB CEVAPSIZ BIRAKTI

 

Telefon ile ulaştığımız Başpınar OSB Yönetimi, çaya akıtılan atıklara dair bilgi vermedi. Yönetim, insan kaynakları birimi ve atık su birimlerine yönlendirirken, birimler konunun alanları dışında olduğunu iddia ederek, bilgi vermedi. 

 

MA / Ömer Akın