HABER MERKEZİ - ABD'nin "İran'ın nükleer kapasitesini yok etme" iddiasıyla başlattığı savaş, bugün petrol fiyatlarının dengelenmesi için yürütülen bir savaşa dönüştü. Kazananın olmadığı savaşın maliyeti artarken, gelişmeler küresel ölçekli bir savaş riskini büyütüyor. 

 

ABD ve İsrail'in İran'a karşı 28 Şubat'ta başlattığı savaş 6'ncı ayında devam ederken, savaşta "kritik bir döneme" giriliyor. Pakistan'ın arabuluculuğunda imzalanan İslamabad Mutabakatı çerçevesinde varılan 60 günlük ateşkes anlaşması bugün sona eriyor. 

 

ABD savaşı başlatırken, "İran'ın nükleer kapasitesinin yok edilmesini" amaçladığını dile getiriyor, ABD Başkanı Donald Trump, "İran nükleer silaha sahip olamayacak" iddiasını yineliyordu. Savaşın İran sınırlarını aşmayacağı, İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney ve askeri-siyasi yönetim kadrosunun büyük ölçüde öldürülmesi ile savaşın kontrol altında tutulacağı tahmin ediliyordu. 

 

En çok da İran içindeki dinamiklerinin harekete geçmesine umudunu bağlayan ABD ve İsrail’in “özgürlük” vaatlerine iç dengelerin “bu bizim savaşımız değil” yanıtını vermesi savaşın seyrini de değiştirdi. 

 

SAVAŞ BÖLGEDE KALMADI, DÜNYAYI ETKİLEDİ   

 

Savaşın ilerleyen günlerinde İran'ın misilleme saldırılarını Körfez ülkelerine yayması ile bölgesel bir savaş halini alan ABD-İran savaşı, Dünya petrol ticaretinin yüzde 20’sinin yapıldığı Hürmüz Boğazı'nın gemi trafiğine kapatılmasıyla dünyanın tamamını doğrudan etkileyen bir savaş halini aldı.  

 

Kızıldeniz’i de etkileyen savaş, Yemen’de Husileri harekete geçirirken, petrol ülkesi Suudi Arabistan’a da Kızıldeniz’de cephe açtırdı. 

 

MESAJ VAR MÜZAKERE YOK!

 

Artan petrol fiyatlarına karşı Avrupa ve Ortadoğu ülkelerinin araya girmesi ile bir süredir karşılıklı saldırıların durduğu savaşta karşılıklı açıklamalar ve medya üzerinden yürütülen bir savaş var. Ancak bu savaşta ateşkesin uzatılıp, uzatılmayacağı henüz bilinmiyor.

 

Nitekim, karşılıklı yapılan açıklamalardan anlaşıldığı kadarı ile İran ve ABD arasında doğrudan bir müzakere yürütülmüyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, "mesajlar geldiğini" ancak bunların müzakere niteliği taşımadığını dile getiriyor. 

 

ABD'den yapılan açıklamalarda ise, İran'a dönük daha kapsamlı askeri saldırıların yanı sıra ekonomik izolasyon uygulanacağı vurgulanıyor.

 

MALİYET ARTIYOR DÜNYA TEDİRGİN 

 

İslamabad Mutabakatı kapsamındaki ateşkesin sona erecek olması bu açıklamaların ışığında dünyayı tedirgin ediyor. Çünkü ABD İran savaşı boyunca yapılan her açıklama, gerçekleştirilen her saldırı Dünyanın ekonomik göstergelerini alt üst ediyor. 

 

Şimdilik ABD’ye doğrudan askeri harcamalar kapsamındaki maliyeti 37,5 milyar dolar olan savaşın dünyaya maliyeti ise çok daha büyük. Institute for Economics & Peace tarafından hazırlanan "Global Peace Index 2026" raporuna göre savaşın 2026 yılı genelinde küresel gayrisafi yurt içi hasılada 1,3 trilyon doların üzerinde kayba yol açabileceği öngörülüyor. Kimi kuruluşlara göre ise, bu maliyet 2.5 triyon dolara ulaşacak. 

 

ABD’NİN ÖNCELİĞİ DEĞİŞTİ

 

İran’ın “nükleer kapasitesini yok etme” iddiasıyla başlatılan savaşta ABD Başkan Yardımcısı David James Vance, yaptığı son açıklamada ABD’nin önceliğini, “Savaşta önceliğimiz ABD'liler için petrol ve doğal gazı düşük tutmak, ikincisi İran'ın nükleer silah edinmesini engellemek” olarak açıkladı. 

 

Açıklama ABD’nin yanı sıra Avrupa medyasında, “ABD savaştan önce zaten açık olan Hürmüz Boğazı’nı açmak için savaşıyor” eleştirilerine neden olurken, ABD iç kamuoyunda savaş karşıtı hareketlerin de artmasına neden oldu. 

 

YENİ İLİŞKİLER VE BELİRSİZLİKLER

 

ABD – İran savaşı ile beraber Dünya devletleri de yeni kararlar almak zorunda kaldı. Avrupa ülkeleri savaşa dahil olmayı reddederken, ABD ile Avrupa arasında gerilimli bir döneme girildi. Ortadoğu ülkeleri de bu kapsamda yeni kararlar almak zorunda kalırken, Körfez ülkelerinin geleceği ve ilişkileri savaşın sonucuna göre şekillenecek. 

 

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Anlaşması’nın da ABD İran savaşı ile beraber yeni safların belirlenmesi amacıyla imzalandığı tartışmaları hem Ortadoğu’da hem de Avrupa’da yeni ittifakların ortaya çıkmasına işaret ediyor. 

 

KÜRESEL SAVAŞ RİSKİ BÜYÜYOR

 

Dünyanın dikkati Pakistan ve Katar’ın devam eden arabuluculuk görüşmelerinin yanı sıra Avrupa ülkelerinin taraflar arasında yaptıkları git-gele kesilmiş durumda. 

 

ABD’nin başlattığı savaş İran rejiminin tehdidi altında yaşayan İran halklarının üzerindeki baskıyı artırıp, yaşam koşullarının daha da zorlaşmasına yol açarken, yüz yılı aşkın bir süredir savaş içinde olan Ortadoğu halklarını da yeni belirsizliklere sürüklüyor. 

 

Kazananın olmadığı savaş, Ortadoğu’da bir taraftan Sünni –Şii savaşını dayatıyor bir taraftan da küresel ölçekli bir savaş riskini büyütüyor. 

 

MA / Ahmet Kanbal